# ХАССП жоспарын 12 қадамда қалай құруға болады

> Codex бойынша ХАССП жоспарының шебері: топ, өнім, блок-схема, қауіптерді талдау, СБН шешім ағашы, шектер, мониторинг, нұсқаны бекіту.

Источник: https://jecheck.io/kk/docs/haccp/haccp-plan

jeCheck жүйесіндегі ХАССП жоспары Codex Alimentarius-тың 12 қадамы бойынша шеберде құрылады. Сол жақта — толтырылу белгілері бар қадамдар тізімі, оң жақта — қадамның мазмұны. Өзгерістер бірден сақталады, ал бекіту тексерулер үшін жоспардың өзгермейтін нұсқасын жасайды.

## Жоспармен кім жұмыс істейді

Жоспарды құруға, өңдеуге және бекітуге әкімшілер мен ХАССП менеджерлері құқылы. Басқа қызметкерлер жоспарды шеберде аша да, өзгерте де алмайды.

## Қадам бойынша: жоспар құру

1. **Жоспар құрыңыз.** **ХАССП → ХАССП жоспары** бөлімін ашып, **Жаңа жоспар** (немесе жоспарлар әлі жоқ болса, **Жоспар құру**) түймесін басыңыз.
2. **Негізді таңдаңыз.** **Атауы** өрісін толтырып, **Бастау күні** өрісінде **Қоғамдық тамақтанудың үлгілік схемасы** немесе **Бос жоспар** нұсқасын таңдаңыз. Жоспар қолданылатын нүктелерді белгілеңіз (бос — барлығы).
3. **Қадамдардан өтіңіз.** Қадамдар арасында сол жақтағы тізім немесе төмендегі түймелер арқылы ауысыңыз. Әр қадамның астында **Осы қадамда не қалды** блогы бар.
4. **Бекітіңіз.** **Жоспарды бекіту** түймесін басып, нұсқаға пікір қосыңыз және растаңыз.

## Әр қадамда не толтырылады

| Қадам | Нені енгізесіз |
|---|---|
| 1. ХАССП тобы және қолданылу саласы | топ құрамы (қызметкерлер мен сыртқы сарапшылар, лауазымы, құзыреті, міндеттері), жетекші, қолданылу саласы, алдын ала талаптар бағдарламалары |
| 2. Өнімнің сипаттамасы | өнім немесе өнім топтары: құрамы, сипаттамалары, өңделуі, қаптамасы, сақталуы, жарамдылық мерзімі, өткізілуі, аллергендер, таңбалау |
| 3. Болжамды пайдалану | өнім қалай пайдаланылады және тұтынушылар топтары, оның ішінде осал топтар |
| 4. Блок-схема | процесс кезеңдері және олардың арасындағы байланыстар, кезеңге кірістер, аутсорсинг, қайта өңдеу |
| 5. Орнында растау | тексеру күні және кім тексергені, қандай сәйкессіздіктер түзетілгені — **Блок-схеманы растау** түймесі |
| 6. Қауіптерді талдау | кезеңдер бойынша қауіптер: түрі, көзі, ықтималдығы мен ауырлығы, негіздемесі бар маңыздылығы, басқару шаралары |
| 7. СБН анықтау | әр елеулі қауіп үшін шешім ағашы |
| 8–11. Шектер, мониторинг, түзету әрекеттері, верификация | әр СБН бойынша: сыни шектер және олардың негіздемесі, мониторинг (не, қалай, қашан, кім), мониторинг журналы, түзету әрекеттері, верификация және валидация |
| 12. Құжаттама және жазбалар | сақтау мерзімдері көрсетілген құжаттар мен жазбалар тізбесі |

## Қауіптерді талдау және шешім ағашы

6-қадамда әр кезеңде **Үлгілік қауіптер** түймесі бар — ол кітапханадан осы кезең түріне сәйкес қауіптерді қосады. Әр қауіпті тәуекел матрицасы (ықтималдық × ауырлық) бойынша бағалап, оның елеулі екенін немесе емес екенін негіздеу керек. Кезеңде қауіптер болмаса, **Қауіптер жоқ** белгісін қойыңыз — кезең талданған болып саналады.

![Жоспардың 6-қадамы: тәуекел матрицасы және кезеңдер бойынша қауіптер](/docs-media/kk/haccp/plan-hazards.jpg)

7-қадамда шешім ағашы әр елеулі қауіп бойынша «Иә / Жоқ» түріндегі төртке дейін сұрақ қояды. Нәтижесі — СБН, операциялық алдын ала талаптар бағдарламасы (ОАТБ), алдын ала талаптар бағдарламаларымен (АТБ) бақылау, кейінгі кезеңдегі СБН немесе процесті өзгерту қажеттігі. СБН және ОАТБ үшін **СБН құру** және **ОАТБ құру** түймелері бар; критерийлері мен мониторингі бар шарамен басқарылатын, бірақ СБН болып табылмайтын қауіпті қолмен **ОАТБ-ға жатқызу** мүмкін. Кодтар реті бойынша беріледі: СБН-1, ОАТБ-1.

## Журналдармен байланыс

Әр СБН үшін **Мониторинг журналы** құруға болады: журнал өрістері сыни шектерден құрылады, ал кестені өзіңіз таңдайсыз. Бұрыннан бар журналды да таңдауға болады. Мұндай журналда шектен шығу — әрқашан сыни ауытқу. Толығырақ — [Журналдар және өлшеулер](/docs/haccp/journals) мақаласында.

## Бекіту, нұсқалар және қайта қарау

- Толтырылмаған тармақтар болғанда жоспар бекітілмейді: бекіту терезесі қадам нөмірлері бар тізімді көрсетеді, басқан кезде қажетті қадамға өтесіз.
- Бекіту нұсқа жасайды (v1, v2…). Ескі нұсқалар **Нұсқалар** тізімінен басып шығару үшін ашылады.
- Бекітуден кейін жоспар өзгертілсе, ескерту шығады: жаңасын бекітпейінше (**Жаңа нұсқаны бекіту**) бекітілген нұсқа әрекет етеді.
- Қайта қарау мерзімі модуль баптауларында беріледі (**ХАССП жоспарын қайта қарау, ай**, әдепкі бойынша 12) — бекіту терезесі келесі қайта қараудың неше айдан кейін болатынын көрсетеді. Мерзім өткенде жоспарда және шолуда еске салу пайда болады.
- **Жоспарды басып шығару** және **Топ туралы бұйрық** баспа нысандарын ашады.
- Бекітілген жоспарды **Мұрағатқа** жіберуге, ал нұсқасы жоқ жобаны жоюға (**Жобаны жою**) болады.

> [!TIP]
> Codex бойынша верификацияны мониторинг жүргізетін адам жасамайды. Әртүрлі жауаптыларды тағайындаңыз, ал іс-шаралар кестесін **ХАССП анықтамалықтары → Верификация** бөлімінде жүргізіңіз.

## Жиі қойылатын сұрақтар

### Нүктелердің бір бөлігіне жеке жоспар жасауға бола ма?

Иә. Жоспарды құру кезінде қажетті нүктелерді белгілеңіз. Бірде-бір нүкте белгіленбесе, жоспар барлық ХАССП нүктелеріне қолданылады.

### Неге бекіту түймесі растаудың орнына тізімді көрсетеді?

Жоспарда толтырылмаған тармақтар қалды: мысалы, қауіптері жоқ және «Қауіптер жоқ» белгісі қойылмаған кезең, бағаланбаған қауіп немесе шектері жоқ СБН. Оларды тізім бойынша толтырып, қайта бекітіңіз.

### СБН анықталмаса не істеу керек?

Егер барлық елеулі қауіптер алдын ала талаптар бағдарламаларымен бақыланса, бұл рұқсат етілген нәтиже. Оны мезгіл-мезгіл қайта қарап отырыңыз. СБН-ді **СБН-ді қолмен қосу** түймесімен қолмен де қосуға болады.